Astarte

Keizersnede

De keizersnede of sectio ceasarean is een buikoperatie en dankt z'n naam aan het feit dat Julius Caesar ooit op deze manier ter wereld is gekomen. Je kunt je voorstellen dat het in die tijd geen pretje was met het oog op infecties, in vele gevallen overleed de moeder dan ook. Maar ook in onze tijd is de keizersnede nog steeds een flinke ingreep.

Eventuele redenen voor een keizersnede kunnen zijn:

Een discongruentie tussen bekken en kind.
Een slechte conditie van het kind.
Een voor de baarmoedermond liggende placenta.
Het niet vorderen van de ontsluiting met goede weeën.
Het niet vorderen van de uitdrijving en geen vaginale kunstverlossing mogelijk blijkt.
Het na herhaalde pogingen niet lukken van een inleiding.
Bij liggingsafwijkingen, bijv. een dwarsligging of soms bij een stuitligging.
Een meerlingzwangerschap met ongunstige ligging.

De keizersnede als operatie
Een keizersnede is een chirurgische ingreep die wordt uitgevoerd door een gynaecoloog. Deze operatie duurt ongeveer drie kwartier tot een uur. Je baby wordt al tijdens de eerste vijf tot tien minuten van de operatie geboren. De resterende tijd is nodig voor de afwerking: het hechten van je baarmoeder, spieren en buikwand.

De voorbereiding
Er gaat een aantal handelingen vooraf aan de eigenlijke ingreep. Allereerst zal je schaamhaar afgeschoren worden zodat de chirurg goed kan zien wat hij of zij doet. Daarna wordt je buik ontsmet met een desinfecterende vloeistof. Deze vloeistof zorgt ervoor dat alle bacteriën die zich op je huid bevinden zoveel mogelijk gedood worden. Zonder deze ontsmetting zouden de bacteriën via de keizersnede je lijf kunnen binnen dringen en daar voor een ontsteking kunnen zorgen. Deze desinfecterende vloeistof heeft vaak een opvallende kleur zodat goed te zien is waar je buik bacterievrij is.

De volgende stap bestaat uit het aansluiten van een infuus dat ervoor zorgt dat je tijdens de operatie van bepaalde vloeistoffen kunt worden voorzien. Ook zal er een katheter (een dun flexibel slangetje) via je plasbuis in je blaas worden gebracht om je urine af te voeren. Voordat de operatie begint wordt er een schermpje voor je gezicht geplaatst zodat je zelf niet ziet wat de chirurgen doen. Ten slotte zul je, ergens tijdens het proces van de voorbereiding op de ingreep, geheel of gedeeltelijk onder narcose gebracht worden. (zie narcose tijdens de keizersnede)

Uitvoering
Bij een keizersnede wordt er een snee in je buikwand gemaakt zodat de gynaecoloog bij je baarmoeder kan komen. Vervolgens wordt je blaas van je baarmoeder afgeschoven. Deze drukt er aan de onderkant tegenaan. De gynaecoloog opent je baarmoeder op de plaats waar eerst je blaas lag. Het vruchtwater dat in de vruchtzak aanwezig is wordt afgezogen. Daarna wordt je baby uit je baarmoeder getild, meestal met zijn hoofdje eerst. Er wordt vaak nog flink op je buik gedrukt maar daar voel je niets van. De gynaecoloog zal vervolgens de navelstreng doorknippen. Wanneer je baby is geboren wordt de placenta uit de baarmoeder verwijderd.

Wanneer dit allemaal is gebeurd, breekt de laatste fase van de operatie aan. Deze fase neemt de meeste tijd in beslag. Tijdens deze fase worden de verschillende weefsellagen gehecht. Daarvoor wordt gebruikgemaakt van hechtingen die vanzelf op den duur oplossen. Het zou ook moeilijk zijn deze weer te moeten verwijderen. Alleen voor je buikwand worden verschillende technieken en materialen gebruikt.

Horizontaal of verticaal
De snee in je buik kan op twee manieren gemaakt worden: horizontaal, vlak boven het schaambeen, of verticaal, van je navel naar beneden. Vroeger werd er altijd een verticale snee gemaakt. Deze bleek echter een aantal nadelen te hebben. Een verticale snee gaat door het gespierde gedeelte van de baarmoeder. Daardoor is de kans heel groot dat de wond bij een volgende, vaginale bevalling openscheurt. Dat is een complicatie die zowel voor de moeder als voor het kind erg schadelijk kan zijn.

De keizersnede waarbij een verticale incisie is gemaakt, wordt ook wel een klassieke keizersnede genoemd. Als je eenmaal zo'n verticale keizersnede hebt gehad, zul je vaker bij een eventuele volgende zwangerschap ook met een keizersnede moeten bevallen.

Uit ervaring is gebleken dat een horizontale keizersnede vlak boven het schaambeen niet meer openscheurt bij een volgende vaginale bevalling. Als er verder geen complicaties zijn kun je na een dergelijke keizersnede gewoon weer op de natuurlijke manier bevallen. Bovendien geneest een horizontale keizersnede meestal beter en sneller dan een verticale. Daarbij heeft de horizontale keizersnede nog het voordeel dat het litteken later gewoon schuilgaat achter je slip of bikinibroekje.

Narcose tijdens de keizersnede
Vroeger was het gebruikelijk om alle vrouwen die een keizersnede kregen volledig onder narcose te brengen. Tegenwoordig wordt steeds vaker gekozen voor een plaatselijke verdoving in de vorm van een ruggenprik. Dat heeft zo z'n voordelen.

Of je onder volledige narcose gaat of een ruggenprik krijgt is mede afhankelijk van de reden voor de keizersnede, de mate van spoed en de voorkeur van de gynaecoloog. Als je zelf een voorkeur hebt kun je dat natuurlijk bespreken.

Plaatselijke verdoving
Als gekozen wordt voor een plaatselijke verdoving, krijg je een injectie in je rug. Deze injectie blokkeert de zenuwbanen die de pijnprikkels vanuit je buik naar je hersenen sturen. Zo kun je de hele operatie bewust meemaken zonder pijn te voelen. Dit is misschien wel het grootste voordeel in vergelijking met een algehele narcose. Zo maak je immers de geboorte van je kind toch mee. Bij een keizersnee krijg je een combinatie van een spinale ruggenprik, die kort werkt, en een epiduraal, die zorgt voor pijnstilling in de dagen na de operatie. Bij een spinale ruggenprik wordt de verdoving ingebracht tussen de wervels in de vloeistofruimte die zich bevindt om de grote zenuwen in het ruggenmergkanaal.

Je baby heeft minder last van een plaatselijke verdoving en loopt minder risico's dan wanneer je volledig verdoofd bent. Zelf herstel je sneller en voel jij je minder ziek dan vaak na een algehele narcose het geval is. Een ander groot voordeel is dat je partner gewoon bij de operatie aanwezig mag zijn wanneer je kiest voor deze vorm van verdoving. Bij een algehele narcose moeten hij en eventuele familie of vrienden wachten op de gang of in de wachtkamer.

Volledige narcose
Als er gekozen wordt voor een algehele narcose, krijg je via een infuus medicijnen toegediend waarbij ervoor gezorgd wordt dat zo min mogelijk hiervan via de placenta bij je baby terechtkomt. Soms krijg je van tevoren wat extra zuurstof via een mondkapje. Tijdens de operatie krijg je een buisje in je luchtpijp voor de beademing. Hier voel je niets van maar na de ingreep kun je een gevoel in e keel hebben of je teveel gehoest hebt.

Een volledige narcose werkt heel snel. Daarom krijg je de stoffen pas zo kort mogelijk voor de ingreep toegediend. Dat betekent dat je tijdens de voorbereidingen op de ingreep in de operatiekamer nog volledig bij bewustzijn bent. Daar zijn artsen, assistenten en verpleegkundigen druk bezig met de voorbereidingen terwijl jij de eventuele (pers)weeën gewoon moet blijven opvangen. Dit wordt soms als erg vervelend ervaren. Zeker als je juist gekozen hebt voor een volledige narcose omdat je dacht zo niet meer dan nodig van de operatie te hoeven mee maken of om eindelijk van de pijn en de weeën af te zijn.

Lichamelijk herstellen na een keizersnede
Een keizersnede is een chirurgische ingreep waarvan je gedeeltelijk in het ziekenhuis zult moeten herstellen net als na iedere andere operatie. Meestal blijf je na een keizersnede gemiddeld een vijf dagen in het ziekenhuis. Daarna duurt het herstel thuis nog wel vier tot zes weken. De snede is na 7 x 24 uur goed dicht en is na ongeveer drie weken genezen. Het litteken begint na zo'n zes maanden weg te trekken tot een dun streepje.

Het is heel normaal om je na een keizersnede zeker drie tot vier weken erg moe en zwak te voelen. Het is dan ook belangrijk om zoveel mogelijk rust te nemen. Vooral de eerste dagen heb je vaak veel last van de hechtingen en van pijn in je buik. Als er voor een volledige narcose is gekozen, voel jij je vlak na de keizersnede bovendien vaak misselijk en bibberig. Net als bij een natuurlijke bevalling heb je ook gewoon vaginaal bloedverlies.

Als de hechtingen die je hebt gekregen niet vanzelf oplossen, worden deze meestal rond de achtste dag na je keizersnede verwijdert. Meestal voel je daar maar weinig van. Het verband op de wond kan er meestal al na een paar dagen af. Daarna is het zaak om te herstellen. Hoewel rust daarbij erg belangrijk is, betekent dit niet dat je zo min mogelijk moet bewegen. Elke dag een paar keer wat proberen te lopen, desnoods voetje voor voetje, is ook goed voor je.

Het komt vaak voor dat er na de narcose nog wat slijm in je longen zit. Dat slijm moet eruit omdat je anders infecties zou kunnen krijgen. Omdat hoesten vaak erg pijnlijk is, kun je beter een andere methode toepassen om het slijm weg te krijgen. Zo kun je het beste een paar keer per dag twee of drie keer de volgende oefening doen: adem diep in en adem daarna zo krachtig mogelijk uit terwijl je "ha!" zegt. Op deze manier helpt je middenrif mee om het slijm met de lucht uit je longen te duwen. Als je toch moet hoesten houdt dan je handen langs de wondranden, en tijdens het hoesten druk je rustig maar wel stevig als het ware de wondranden naar elkaar toe; zo zal de wond veel minder pijn doen tijdens het hoesten.

Zoals bij veel buikoperaties krijgen veel vrouwen een paar dagen na hun keizersnede last van meer gasvorming dan normaal. Dat is erg vervelend, omdat winden laten als gevolg van de operatie bijna of helemaal niet gaat. Als je hier last van hebt, kun je het beste proberen om op je linker zij te gaan liggen en vervolgens je buik zachtjes te masseren. Op deze manier kun je de gassen ook kwijtraken.

Je mag na een keizersnede geen buikspieroefeningen doen totdat de wond volledig genezen is. Ook is het beter als je in die periode zo min mogelijk trappen loopt. Probeer verder steeds zo voorzichtig mogelijk te gaan staan en zitten, zodat jij je buikspieren zo min mogelijk belast. Als je moeite hebt met staan kun je proberen je buik met je handen te ondersteunen. Dat kan wat verlichting bieden, ook als je pijn hebt door bijvoorbeeld het hoesten of lachen. Daarbij is het belangrijk om goed rechtop te staan en te lopen.

Til geen zware dingen en probeer je huishoudelijke werkzaamheden wat meer te verdelen. Wees niet bang om hulp te vragen. Vrouwen die 'normaal' bevallen zijn hebben het de eerste tijd na de bevalling meestal al moeilijk genoeg om de boel draaiende te houden, laat staan als je via een keizersnede bevallen bent!.

Emotionele en psychische gevolgen van een keizersnede
De kraamtijd na een keizersnede ziet er misschien niet helemaal zo uit zoals jij het je in eerste instantie had voorgesteld. Vooral wanneer de keizersnede onverwacht was en je je er niet op hebt kunnen voorbereiden. Je moet nu nog wat dagen doorbrengen in het ziekenhuis, je hebt last van de hechtingen in je buik, van de narcose... Vaak ligt je baby in een couveuse en kun je hem veel minder vaak vasthouden dan je zou willen. Dat alles kan ertoe bijdragen dat je emotioneel en psychisch niet zo lekker in je vel zit.

Je hebt misschien het gevoel dat je de bevalling nog niet helemaal hebt verwerkt. Sommige vrouwen voelen zich teleurgesteld of zelfs bedrogen omdat ze niet op een natuurlijke manier zijn bevallen. Andere vrouwen hebben het gevoel dat de bevalling met een keizersnede niet echt is en dat ze een belangrijk deel van het geboorteproces hebben gemist. Het komt ook voor dat vrouwen na een keizersnede het gevoel hebben dat ze tekort zijn geschoten in hun kwaliteiten als vrouw en moeder omdat ze de bevalling zelf niet tot een goed einde konden brengen.

Dergelijke gevoelens komen echt heel vaak voor en zijn ook heel begrijpelijk. Het helpt vaak om er met je partner over te praten. Als hij er in de operatiekamer bij was, kan hij proberen de bevalling zo goed mogelijk te beschrijven, zodat je een betere voorstelling kunt vormen van wat er precies is gebeurd. Ook kan het helpen om de bevalling nog eens door te spreken met de gynaecoloog die de keizersnede heeft gedaan.

Wanneer je deze gevoelens herkent, is het erg belangrijk dat je probeert in te zien dat een bevalling met een keizersnede minstens zo echt en ingrijpend is als een natuurlijke bevalling. De complicaties die leiden tot het besluit voor een keizersnede zijn tenslotte niet jouw schuld. En zeker als je een spoedingreep hebt gehad, is het goed om te beseffen dat je op dat moment al heel wat doorgemaakt hebt voordat je die keizersnede kreeg, vaak meer dan de vrouwen die op de natuurlijke manier bevallen.

Het kan ook zijn dat je na de bevalling met een keizersnede moeite hebt om vertrouwd te raken met je baby. Zeker wanneer je baby een lange tijd in de couveuse ligt. Misschien dat je de eerste tijd na de bevalling nog weinig band met je kind voelt en dat het lange tijd duurt voordat je aan je baby bent gewend. Ook dit komt regelmatig voor. Het is dus helemaal niet raar of verkeerd als je deze gevoelens hebt.

Wanneer je in deze situatie terechtkomt is het belangrijk om te beseffen dat je een slechte start hebt gehad. Je hebt immers minder gelegenheid gehad om aan je kind en aan jezelf in de rol van moeder te wennen. De geboorte van je kind heb je zelf niet goed kunnen zien. De narcose kan ervoor gezorgd hebben dat je te versuft was om je te realiseren dat je eindelijk moeder was geworden. Na de ingreep voelde je je waarschijnlijk ziek en ellendig. Daarbovenop komt dan vaak nog dat je kind zich niet direct naast je bed bevond en je hem alleen zo nu en dan mocht bekijken.

Kortom, het is helemaal niet vreemd dat jij je na een bevalling met een keizersnede nog een tijd lang onwennig voelt ten opzichte van je kind. Je hoeft je dus beslist niet schuldig te voelen als je deze gevoelens hebt. En bedenk dat ook vrouwen die een natuurlijke bevalling hebben gehad, vaak nog erg moeten wennen aan de baby en hun eigen moederschap.

Als je al weet dat je met een keizersnede moet gaan bevallen kun je deze gevoelens voor een deel voorkomen door je vooraf goed te laten informeren. Zo kun je samen met je partner een gesprek aanvragen met de gynaecoloog die de operatie zal uitvoeren. Hij kan je vertellen wat de operatie precies inhoudt, welke procedures er worden gevolgd en of je partner bij de ingreep aanwezig mag zijn. Ook kun je proberen om een video-opname van een bevalling met keizersnede te pakken te krijgen. Dat kan helpen bij het vormen van een beeld van wat er precies staat te gebeuren.

Borstvoeding na een keizersnede
Als je borstvoeding wilt geven nadat je met een keizersnede bent bevallen is het mogelijk dat je met een aantal problemen te maken krijgt.
De narcose tijdens de ingreep zorgt ervoor dat je voeding vaak wat later op gang komt, vooral wanneer je onder volledige narcose bent bevallen. Wanneer je voeding eenmaal op gang is gekomen zul je merken dat het zuigen van je baby zorgt voor een pijnlijk gevoel in je buik. Deze pijn ontstaat door het samentrekken van de baarmoeder tijdens het zuigen en is meestal heftiger dan na een normale bevalling door de wond van de keizersnede in je baarmoederwand.

Verder kan het zijn dat je nog zoveel last hebt van de hechtingen, dat het moeilijk en pijnlijk is om een goede houding te vinden. Wanneer je ervoor kiest om je baby zittend de borst te geven, is het belangrijk dat je probeert om goed rechtop te zitten en jezelf te ondersteunen met kussens. Leg als je buikwand nog gevoelig is ook een kussen tussen jou en de baby. Vaak is het prettiger om liggend te voeden, steunend op een elleboog met je baby op een kussen naast je.

Ondanks deze ongemakken betekent het niet dat je na een keizersnede maar beter kunt beslissen om geen borstvoeding te geven. Als je het echt wilt en genoeg geduld hebt, is borstvoeding geven ook na een keizersnede altijd het proberen waard. Het is namelijk ook goed mogelijk dat je weinig of zelfs helemaal geen problemen ervaart.

Keizersneden in percentages
Hoe vaak komt het voor dat een baby via een keizersnede geboren wordt? Is dat overal ongeveer gelijk of zijn er internationale verschillen? Even wat cijfers.

Het percentage baby's in ons land dat met een keizersnede wordt geboren neemt nog steeds toe. Momenteel ligt het rond de 10%. In 1980 was dit nog 5%. Toch zijn de aantallen in Nederland nog laag in vergelijking met de overige West-Europese landen en de Verenigde Staten. Daar liggen de percentages tussen de 15 en de 20%.

De hogere cijfers in de Verenigde Staten zijn voor een deel het resultaat van de angst onder gynaecologen om gerechtelijk vervolgd te worden na een moeilijke bevalling. De artsen daar voeren sneller een keizersnede uit om eventuele complicaties tijdens de bevalling te voorkomen. Een keizersnede brengt bovendien minder risico's met zich mee dan andere bijzondere vormen van bevallen, zoals bijvoorbeeld een tangverlossing.

Het grootste aantal keizersneden schijnt overigens uitgevoerd te worden in de grote steden van Argentinië en Brazilië, waar meer dan 70% van de kinderen via een keizersnede wordt geboren. De oorzaak van deze zogenaamde keizersnedenepidemieën wordt gezocht onder op profijt beluste artsen en angstige vrouwen.